Je kunt keurig meedoen aan een gesprek en ondertussen vanbinnen op scherp staan. Je glimlacht, geeft antwoord en lijkt prima op je gemak. Alleen: je kaak zit vast, je adem zit hoog en je bent vooral aan het opletten.
Bij Lichaamsvragen gebruiken we de polyvagaaltheorie om zulke verschillen te onderzoeken. De theorie van Stephen Porges is een model over het autonome zenuwstelsel en onze reacties op veiligheid en dreiging. Ze geeft woorden aan wat je beestje allemaal kan doen.
Je beestje, weetjewel. Het deel van je brein waar je cognitie geen vat op heeft.
Binnen dit model gebruiken we drie begrippen.
Ventraal gaat over je op je gemak voelen en contact kunnen maken. Je hebt ruimte om aanwezig te zijn, te genieten en te reageren op wat er gebeurt.
Sympathisch gaat over mobilisatie: energie om iets te doen. Dat kan prettig zijn, zoals bij enthousiasme of beweging. Bij spanning kan die energie ook voelen als onrust, haast of klaarstaan om te vechten of vluchten.
Bij dorsaal kijken we naar vertragen en terugtrekken, en naar het verschil tussen uitrusten en afsluiten. Stil op de bank zitten kan heerlijk zijn. Het kan ook voelen alsof je er nauwelijks meer bij bent.
Over de biologische verklaringen achter deze indeling bestaat wetenschappelijke discussie. In mijn werk gebruiken we het model als kapstok. Jouw eigen ervaringen en omstandigheden blijven leidend.
De polyvagaaltheorie in beeld
Daar begint het leren lezen. Hoe voelt het bij jóu wanneer je op je gemak bent? Wat verandert er als spanning oploopt? En hoe merk je dat je begint af te haken?
We letten bijvoorbeeld op je ademhaling, spierspanning, energie en tempo. Het waarnemen en verwerken van signalen vanuit je lichaam noemen we interoceptie. Je leert steeds beter onderscheid maken tussen wat je voelt en wat je denkt dat het betekent.
Een gespannen buik vertelt je nog niet vanzelf wat je nodig hebt. Misschien zie je ergens tegenop. Misschien heb je honger. Daar komen jouw leven en jouw inschatting weer bij kijken.
Vervolgens kun je iets uitproberen. En daarna luister je opnieuw: wat veranderde er in je lijf?
Zo leer je gaandeweg wat jouw signalen betekenen en wat helpt. Ook een inschattingsfout levert lichamelijke terugkoppeling op. Je beestje laat wel iets van zich horen 🙂
We oefenen daarmee in kleine, hanteerbare stukjes en kijken hoe je het kunt gebruiken in je dagelijks leven. Dat is voor mij de praktische waarde van de polyvagaaltheorie: je leert jezelf beter verstaan en kunt daar steeds vaker naar handelen.
Bij Lichaamsvragen in Eindhoven onderzoeken we dat samen.
